Հայերեն   English   Русский  

​Ամենամեծ մարտահրավերը մարդն է, որը հիմա ընկճված է. Աշոտ Մանուչարյան


  
դիտումներ: 4614

ՀՀ անկախության 25-ամյակի առթիվ նախաձեռնած «Անկախությունը կերտողները» շարքի շրջանակներում «Անկախը» հարցազրույց է ունեցել «Ղարաբաղ» կոմիտեի անդամ, 1991-93 թթ. ՀՀ նախագահի ազգային անվտանգության գծով խորհրդատու, քաղաքական և հասարակական գործիչ Աշոտ Մանուչարյանի հետ:

- 2016-ին նշում ենք Հայաստանի Հանրապետության անկախության 25-ամյակը: Եթե հետադարձ հայացք ձգեք մեր պետության անցած ուղուն, ի՞նչ ձեռքբերումներ և բացթողումներ եք տեսնում:

- Փաստորեն, իրավական կտրվածքով անկախությունը ձեռք բերելուց հետո մենք անդադար անկախության կորուստներ ենք ունեցել: Իմ կարծիքով՝ Հայաստանն իրական անկախ է եղել 1988-92 թվականներին, որովհետև այդ ժամանակ շարժումն ինքը ժողովուրդն էր, որ անցել էր մի ուրիշ վիճակի, իր մեջ անկախ էր, ինքն էր ստեղծում իր երկիրը, նպատակադրումներն իրենն էին և այլն: Այդ ժամանակ իրավական տեսանկյունից Խորհրդային Միության կազմում էինք, անկախ չէինք, սակայն դա ամենամեծ անկախության ժամանակն էր, որովհետև նույն խորհրդային իշխանությունները, Հայաստանի հետ կապված խնդիր ունենալով, ստիպված էին խորհրդակցել ժողովրդի ու շարժման հետ:

Հետագայում մենք կարծեցինք, որ մեր պատկերացումներն աշխարհի մասին կլինեն թերի, մենք փորձ չունենք, և վերցրեցինք դրսի փորձը: Մեզ թվում էր՝ Խորհրդային Միության փորձը բացասական է, Արևմուտքինը` դրական. վերցրեցինք Արևմուտքի առաջարկած քաղաքակրթական մոդելները, իսկ դա նույնպես երեկվա օրն էր: Խորհրդային Միությունը և Արևմուտքը հակոտնյաներ էին և կարող էին միասին գոյություն ունենալ կամ միասին տապալվել: Այդպես էլ տեղի ունեցավ: Այդ քաղաքակրթական մոդելը բացարձակապես չգործեց Հայաստանում, իսկ այսօր չի գործում նաև Արևմուտքում և առհասարակ մոլորակում: Իսկ մենք հրաժարվեցինք սեփական ստեղծագործությունից, և այսօր մարդկությունն այն վիճակում է, երբ պատասխան չունի` ինչ քաղաքակրթական մոդել ընտրել: Եթե մենք լինեինք անկախ, միգուցե բան ունենայինք առաջարկելու, որովհետև մենք զարմանալի բաներ ենք ստեղծել մեր իրական անկախության շրջանում: Այդ անկախության լիցքն այնքան մեծ էր, որ որոշ բաներ հետագայում էլ պահպանվում էին, բայց ընդհանուր առմամբ գնացել ենք կորուստների ճանապարհով:

Մեր ամենամեծ ձեռքբերումը շարժման տարիներն էին, որի ընթացքում մարդուն զարմանալի բարձունքների հասցնող համակարգեր ձևավորեցինք: Այն վիճակին էինք հասել, երբ յուրաքանչյուր մարդ իրեն պատասխանատու էր զգում ոչ միայն իր ճակատագրի, այլև իր երկրի ու իր հետ ապրող բոլոր մարդկանց համար:

Այն ժամանակ միմյանց վրա ցեխ լցնել չկար, ինչպես հիմա է: Ամեն մեկը հիանում էր դիմացինի հաջողությամբ և ստեղծածով: Գողերը Հայաստանում այն ժամանակ դադարեցրել էին գողանալը: Աշխարհում այդպիսի երևույթ գոյություն չունի, գողերը հայրենիք, ազգ չունեն: Մինչդեռ Հայաստանում լիցքն այնպիսին է եղել, որ գողի ներսի մարդը, որին խորը թաղել էր, արթնացել էր:

Ես այդպիսի ուրիշ էջ մեր պատմության մեջ չգիտեմ: Արցախյան շարժումը, ինչը հիմա ոտնահարում ենք, հաճախ՝ անզգույշ կերպով, մեր ժողովրդի ամենալուսավոր էջերից է:

Մինչդեռ հիմա անկումային վիճակում ենք, շատ բան որ ձեռք էինք բերել, կորցրել ենք. ոչ թե այն կետից, որից սկսել էինք, այլ ավելին, գահավիժել ենք սարսափելի անդունդներ:

- Պարոն Մանուչարյան, անկախությունը կերտելիս ինչպիսին էր անկախ Հայաստանի Ձեր տեսլականը:

- Ես ամենից շատ սիրում եմ լսել պատմություններ մեր ժողովրդի անցյալի մասին: Եվ սիրում եմ դա, որովհետև այդտեղ կան ֆանտաստիկ պատմություններ, կարծես անվերջանալի էպոս լինի: Օրինակ՝ մի պատմություն պատմեմ: Բրիտանական կայսրությունն իր հզորության գերագույն աստիճանին հասել է Վիկտորյա թագուհու ժամանակ: Աֆրիկայում գործ ունենալու համար թագուհին Եթովպիա է ուղարկում մեծ պատվիրակություն: Ինչ-ինչ պատճառներով 70-հոգանոց բարձրաստիճան պատվիրակությանը Եթովպիայի արքունիքը կալանավորում է, դատում ու մահապատժի դատապարտում: Բրիտանացիներն ամեն կերպ փորձում են փրկել իրենց պատվիրակներին՝ օգտագործելով ռազմի ուժը, նավատորմը, հատուկ ծառայությունները, գումար, ոչ մի բան չի օգնում: Կայսրուհու խորհրդականներից մեկը խորհուրդ է տալիս դիմել Պոլսո հայոց պատրիարքին: Պատրիարքը երկու եպիսկոպոսների Եթովպիա է ուղարկում, նրանք տարուց ավելի ժամանակ են ծախսում, շատ նուրբ քաղաքական գիծ վարելով՝ 70-ին էլ ազատում են ու վերադարձնում Բրիտանիա: Կայսրուհին այնքան է հիանում այդ ամենով, որ երկհատորյակ է գրել տալիս այդ եպիսկոպոսների կատարած աշխատանքի մասին, իսկ գրքի ներածականն էլ ինքն է գրում:

Այսպիսի հազարավոր պատմություններ ունենք: Այսպիսին է եղել մեր ողջ պատմությունը. տարբեր ժողովուրդների ամենաճակատագրական պահերին հայտնվել ենք որոշ տեղերում և կատարել զարմանալի բաներ` կարծես ամեն անգամ սպասարկելով լույսը: Թումանյանի այս տողերում կարծես թե մեր ողջ էությունն է կենտրոնացած. «Մենք ուխտ ունենք` միշտ դեպի լույս, ու գնում ենք մեր ճամփով»:

Մենք դա կարողանում ենք դրսևորել, երբ մենք մենք ենք: Չգիտենք` մարդկությունն ինչ ճակատագիր է ունենալու, ինչ միսիա է կատարելու տիեզերքում և որ ազգի որ հմտությունը պետք կգա այս կամ այն խնդիրը լուծելիս: Ուստի բոլորը կարևոր են, և ամեն մեկը՝ իր ինքնության մեջ:

Երբ անկախության համար էինք պայքարում, ուզում էինք այդ շարունակականության մեջ մեր օղակը ստեղծել:

Աշոտ Մանուչարյան

- Անկախության տարիների թերացումներն ու առկա վիճակը գնահատելիս երբեմն ասվում է, որ 1991-ին հայությունը պատրաստ չէր անկախությանը: Ձեր կարծիքն այս առումով ինչպիսի՞ն է: Մենք իսկապե՞ս պատրաստ չէինք:

- Գիտեք, ես տեսել եմ պատրաստ ազգեր: Ժողովրդական ճակատներ կային մի շարք հանրապետություններում, և բոլոր տեղերում ես ներկայացնում էի Հայաստանը: Լիտվայում ես էլ էի հիացած, թե նրանք ինչքան պատրաստ են և հասկանում էի` ինչքան ենք մենք անպատրաստ: Նրանց մտավորականության ելույթները իրենց հիմնադիր համագումարում մտքի, նպատակադրումների ֆանտաստիկ թռիչք էին:

Համագումարի ժամանակ ողջույնի խոսք տվեցին բոլոր պատվիրակություններին, բայց «Ղարաբաղ» կոմիտեին խոսք տալ չէին ուզում` քաղաքական նպատակահարմարությունից ելնելով: Նրանց այն ժամանակվա ղեկավարը կոմկուսի առաջին քարտուղարն էր, ու այդ պատճառով չէին ուզում ձայն տալ այն կառույցին, որին կոմկուսը ծայրահեղական էր բնորոշել: ԵՊՀ ասպիրանտ, մեր շարժման համակիր, Լիտվայում պատգամավոր Մարիետեի կոշտ միջամտության շնորհիվ միայն ինձ խոսք տրվեց:

Այսինքն՝ իրենք պատրաստ էին մտքով, բայց իրենց հոգին այն վիճակում չէր, ինչ-որ այստեղ էր: Հոգեպես մենք ավելի պատրաստ էինք:

- Ո՞րն եք համարում պետականաշինության ընթացքում թույլ տրված ամենամեծ սխալը:

- Եթե ամենամեծն ասեմ, հետևյալն է. մենք հրաժարվեցինք մեր պետական ինստիտուտները ստեղծելուց, վերցրեցինք այդ կալկան, որ տրված էր աշխարհի բոլոր ժողովուրդներին: Ժամանակին այդ ամենը դեր խաղացել է, այդպես են ապրել մարդիկ, բայց հիմա անգամ ԱՄՆ-ում, որտեղ, այսպես ասած, նորագույն քաղաքակրթության հիմնադիր հայրերն են նստած, լսում ենք լրիվ ուրիշ ձայն: Ասում են՝ աշխարհ է եկել քաղաքական մարդը, ինչը նշանակում է երկրի գործերի կառավարմանն առնչություն ունեցող մարդ: Եթե բոլորս քաղաքական մարդ ենք, ոչ մեկս չենք ուզում նախագահ կամ պատգամավոր ընտրել ու մեր կառավարման իրավունքը նրան փոխանցել, ուրեմն այնպիսի համակարգ պետք է ստեղծեն, որ բոլորը կառավարման գործընթացին մասնակից լինեն: Այսինքն՝ մարդն աճել է, իսկ կառավարման համակարգերը մնացել են այն մարդունը, որը թերի գրագետ էր կամ անգրագետ:

Քաղաքական մարդու կառավարման կարգը 88-ին սկսել էինք ձևավորել: Այսինքն՝ մեր բոլոր մարդիկ քաղաքական էին, Հայաստանում չկար մի մարդ, որ քաղաքականությունից դուրս էր: «Ղարաբաղ» կոմիտեն քաղաքական հարցերով էր զբաղվում, «Մաշտոց» կոմիտեն` մշակույթի, կրթության հարցերով, «Էկոլոգիական» կոմիտեն` բնապահպանական հարցերով, բոլոր գործարաններում ստեղծված աշխատավորական կոլեկտիվների խորհուրդները տնտեսական հարցերով էին զբաղվում: Ըստ բնագավառների ստեղծվել էին խորհուրդներ, որոնք սկսել էին աշխատել: Այդ պահին շատ թերություններ կային նրանց աշխատանքում, բայց ամեն ինչ պետք է գնար կատարելագործվելու ճանապարհով:

«Ղարաբաղ» կոմիտեի ամենախոշոր կոպիտ սխալը հանցագործություն կանվանեի, եթե չլիներ մի արդարացում. մենք ուղղակի չգիտեինք: Դա այն էր, որ մի կողմ դրեցինք ամբողջական կառավարման մեր ստեղծած համակարգը:

Մենք այդ ինստիտուտը դրեցինք մի կողմ, որովհետև «Ղարաբաղ» կոմիտեն որոշեց մտնել իշխանություն: Մենք իրավունք չունեինք: Մենք մոտ մեկ ամիս անընդհատ բանավիճում էինք՝ գնալ, թե չգնալ: Շատերը, մոտ կեսը, համարում էին, որ արդյունավետ գործելու համար «Ղարաբաղ» կոմիտեն իշխանությունից դուրս պետք է մնա` ժողովրդի ամբողջականացումն ապահովելու համար, իսկ ձևավորվող քաղաքական կուսակցություններն էլ ընտրություններին կմասնակցեին, իշխանություն կկազմեին:

Պատմական Հայաստանում աշխարհաժողով է եղել: Սա կլիներ դրա շատ ավելի զարգացած ձևը: Տեսեք, Իրանում կա նախագահ, կա նաև հոգևոր առաջնորդների ինստիտուտը, ԽՍՀՄ-ում կար Կենտկոմ, բայց կային ստեղծագործական միություններ, որոնք հսկայական ազդեցություն ունեին: Ամեն մի հասարակություն իշխանությանը հավասարակշռող ինստիտուտներ է գտնում: Մեզ մոտ «Ղարաբաղ» կոմիտեն կարող էր լինել այդ հավասարակշռող օղակը:

-Պարոն Մանուչարյան, ո՞րն եք համարում ներկայում մեր հանրապետության առջև ծառացած ամենամեծ մարտահրավերը:

- Ամենամեծ մարտահրավերը մարդն է, որը հիմա ընկճված է, վհատված, կարծում է, որ վերջ, երկիրը երկիր չէ և այլն: Եթե դա հաղթահարենք, մնացած մարտահրավերները կլուծվեն:

Եթե 1988-ին ասեին, որ Ջոմոլունգմա լեռը Հնդկաստանից պետք է տեղափոխել Ամերիկա, միակ բանը որ լինելու էր հրապարակում, քննարկել ձևերը, որոնցով դա պիտի արվի, այսինքն՝ անհնարին խնդիր չկար:

Մի օր հանրահավաքից առաջ Վազգեն Մանուկյանի հետ, կանգնած հարթակում, մի կարևոր հարց էինք քննարկում: Այդ րոպեին մոտեցավ Դրոշ Մերին՝ մեկը մեր ակտիվ ցուցարարներից, առաջինը, որ եռագույնով սկսեց ման գալ: Մոտեցավ, թե տղաներ, ինչ հանձնարարականներ կլինեն: Վազգենը, կանխելով Մերիի զրույցի բռնվելը, ասաց. «Հեռախոս, հարթակում հեռախոս չկա»: Մերին ասաց` հասկացա ու գնաց: 30-40 րոպե չանցած՝ երկու երիտասարդ տղաներ սեղան դրեցին հարթակում, Մերին հեռախոսը դրեց վրան ու ցույց տվեց` գիծն անցկացնում են: Վազգենին ասացի` Ղարաբաղը պիտի ուզեիր:

Այսինքն՝ այն ժամանակ մեզ համար անհնարին խնդիր չկար, քննարկվում էր միայն՝ ինչպես ենք անում: Այս տեսակետից եթե այժմ վիճակի հարցը լուծենք, ի՞նչ Թուրքիայի հարց, համաշխարհային գերտերություններ, ճգնաժամ:

- Ինչպիսի՞ն եք տեսնում Հայաստանի ապագան: Ի՞նչ քայլեր են պետք դրան հասնելու համար:

- Ես և՛ Հայաստանի, և՛ մարդկության ապագան փայլուն եմ տեսնում: Կարծում եմ, որ մարդը բարձր էակ է, իսկ մարդու հայկական տարբերակը նաև այն տարբերակն է, որ բավականին կյանքի փորձ է կուտակել, ինչի արդյունքում ստեղծվել է մի ձուլվածք, որը հնարավորություն է տալիս շատ բաների դիմակայելու:

Ժամանակի հարց է, գուցե այսօր, գուցե մեկ շաբաթ կամ մեկ ամիս հետո գտնելու ենք ամբողջականանալու, նորմալ վիճակի գալու ձևը: Շատ ողջունում եմ հայության ամբողջականացման խնդիրը, որ այսօր դրվում է:

Բոլոր դեպքերում ես կարծում եմ, որ մեզ փայլուն ապագա է սպասում, դա կսկսվի այն պահից, երբ վերագտնենք մեզ:






Մեկնաբանություններ - 1

Սուրեն     15.03.2016 Խիստ կասկածում եմ Ձեր պատկերացրած այդ փայլուն ապագայի վերաբերյալ....։ Իհարկե կլինի բայց ոչ բոլորի համար գայլերի, սողունների,ու դրանց նմանակներին իմ կարծիքով ոչ այդքան փայլուն ապագա է սպասվում,ավելին ես կասեի սարսափելի ապագա է սպասվում....
Մեկնաբանել
Copyright © 2014 — ankakh.com. All Rights Reserved. Նյութերը մասնակի կամ ամբողջությամբ մեջբերելիս ակտիվ` հիպերլինքով հղումը Ankakh.com-ին պարտադիր է: