Հայերեն   English   Русский  

​Ապրում ենք 25 տարում ստեղծված մեծ ստի աշխարհում. Մանվել Սարգսյան


  
դիտումներ: 3138

«Անկախությունը կերտողները»շարքի զրուցակիցը «Ղարաբաղ» կոմիտեի հիմնադիր անդամ, Ռազմավարական և ազգային հետազոտությունների հայկական կենտրոնի ղեկավար, քաղաքագետ Մանվել Սարգսյանն է: Հաշվի առնելով քառօրյա պատերազմը և դրանից հետո ստեղծված իրավիճակը, պարոն Սարգսյանին հարց ենք ուղղել նաև ընթացիկ իրավիճակի մասին:

- Պարոն Սարգսյան, այս տարի նշում ենք ՀՀ անկախության 25-ամյակը: Եթե հետադարձ հայացք ձգեք մեր պետության անցած ուղուն, ի՞նչ ձեռքբերումներ ու բացթողումներ կնշեք:

- Շատ սիմվոլիկ պահի եք հարցազրույց վերցնում. նորից եկել ենք պատերազմական փուլի, և այս պրիզմայով ավելի հեշտ է գնահատել: Պարզ է, որ կարողացել ենք պաշտպանական համակարգ ստեղծել, դա կարևոր է: Իհարկե, այն չէ, ինչ պետք էր. պաշտոնյաներն էլ են խոսում, որ հետ ենք մնացել, չենք կարողացել ժամանակակից զենքեր ունենալ: Դա արդեն շատ էական է, որ բոլորը գնահատում են` աշխարհը զարգացել է, մեր հակառակորդներն էլ են զարգացել, բայց պաշտպանական հարցով չենք կարողացել հասնել նրան, որ այսօր այդքան զոհեր չտանք:

Ձեռքբերումը սա է: Մնացած առումներով գնալով ավելի ու ավելի է պարզվում, որ այն ժամանակ Հայաստանը հայտարարվեց իրավական, սահմանադրական պետություն, սակայն շատ քիչ մարդիկ են լուրջ վերաբերվել այդ հայտարարությանը:

Այն ժամանակ լուրջ հարց էր, թե ինչպես պետություն կառուցել: Պատկերացումներ կային, որոնք լրիվ առասպելացված էին, մարդիկ էլ կային, որ ասում էին` սահմանադրությունը ձևական բան է, որ աշխարհի ոչ մի երկրում էլ ազատ դատարան ու արդար ընտրություններ չկան: Այսինքն՝ ոչ միայն իրավական գիտակցություն չկար, այլև ժխտվում էր: Այդ խորքային համոզմունքը 95-96 թվականներին հանգեցրեց անկման:

Այն ժամանակ մարդիկ կային, որոնք պետության մասին խոսելիս ասում էին՝ Խորհրդային Միությունը փլուզվել է, ամեն ինչ թողնենք նույնը, բայց Հայաստանի մասշտաբով: Կային անհեթեթության հասնող տեսակետներ, որ պետք է Անիի թագավորությունը վերականգնել, անգամ Հունգարիայից մի թագաժառանգ էին բերել, թե ինքը Բագրատունիների ժառանգորդն է:

Ամբողջ աշխարհում մարդիկ իրավական պետություն են ստեղծում, իսկ մեզ մոտ դա ասում էին չհավատալով: Համարյա բոլորն ասում էին` «տղերքով», «լավ տղերքով», «այ, մենք շատ լավ տղերք ենք», «Հայաստանն ինտելեկտուալ էլիտա ունի» և այլն, բայց ի՞նչ նշանակություն ունեն սրանք:

Արդեն 92 թվականին միանգամից սկսվեցին պրոցեսներ, որոնք հանգեցրին նրան, որ պատերազմում հաղթեցինք, բայց պետական շինարարության մեջ լիովին պարտվեցինք: Եվ այն երևույթները, որ սկզբում եղել են, այսօր արմատավորվել են մեր կյանքում: Այսինքն` պետական կառավարման համակարգի յուրացումը, ուզուրպացիան միանգամից հաստատվել է մեր քաղաքական կյանքում դեռ առաջին իսկ տարիներին: Հետո նաև ընտրությունների կեղծումը, ազատ դատարանների չեզոքացումը, տնտեսական մոնոպոլիզացիան: Այն ժամանակ հենց շատ տղաներ, որոնք մեր ընկերներն էին, արդեն լրիվ այս օլիգարխիայի մտածողությունն ունեին: «Ղարաբաղ» կոմիտեի անդամներ էին, պաշտոնյաներ, բայց այսպես էին մտածում, և այսօր մենք ստացել ենք ճիշտ այդ երկիրը:

- Անկախությունը կերտելիս ինչպիսի՞ն էր անկախ Հայաստանի Ձեր տեսլականը:

- Անընդհատ ամեն ինչին նայում էի իրավունքի տեսանկյունից, առաջին իսկ օրից, դեռ 87 թվականից, երբ ձևակերպվում էր Ղարաբաղի խնդիրը, ձևակերպումներն իրավական էին: Շատ էական էր ճիշտ դնել խնդիրը, ճիշտ հարցադրում անել: Եվ այդ ճիշտ դրված խնդիրը զարգացավ, համոզիչ դարձավ ու բերեց պայքար ու հաղթանակ:

Մեր պայքարը սահմանադրական պայքար էր, օրենքի հիման վրա: Պրոցեսն իր հռչակումներով եղել է իրավական, մինչև կկառուցվեր իշխանական համակարգը: Այստեղ արդեն սկսվեց այդ առասպելաբանական մոտեցումը դեպի պետությունը: Պատճառները շատ են: Առաջին` պետական իշխանությունն էր ստեղծվում, և խնդիրներն ուրիշ էին, երկրորդ` կադրերն էին փոխվել, շարժումն ուրիշ կադրեր էին սկսել: Հետո, երբ պետական համակարգը ստեղծվեց, արդեն լրիվ ուրիշ կադրեր էին, հետո այդ կադրերի մի մասն էլ գնաց. նման մտածողություն ունեցողները գալիս էին, այլ մտածողություն ունեցողները՝ գնում:

Մեծ նշանակություն ունի, թե ինչ մտածողություն ունեցող մարդիկ են այս կամ այն պաշտոնին, քանի որ համապատասխան էլ վերաբերմունք է տիրում. ոնց պատկերացնում են՝ ճիշտ է, այդպես էլ անում են: Ինչո՞ւ են կեղծել ընտրությունները և ինչո՞ւ են զորք հանել ժողովրդի դեմ: Լրջագույն հարցեր են, իսկ պատասխանն է, որովհետև մտածում էին, որ ընտրությունները սուտ բան են:

Ինձ անընդհատ հետաքրքրել է` հնարավո՞ր է ազատագրել Ղարաբաղը: Կյանքը ցույց տվեց, որ հնարավոր է: Ցավալի է, որ երկրորդ ֆունդամենտալ հարցը շատ քիչ մարդիկ լուրջ ընդունեցին, և մենք եկանք այս շատ տխուր վիճակին` հետամնաց, կլանային, մոնոպոլիզացված երկիր, որտեղ միտքն էլ է նույնը, այսինքն՝ միտքն էլ չի զարգացել, որ դա ժխտի: Հատուկենտ մարդիկ են միայն, որ ասում են` մենք այլ պետություն պիտի կառուցեինք: 25 տարի է՝ հայկական քաղաքական մտքում մի գաղափար կա` իշխանափոխություն, այսինքն՝ ամեն ինչ նորմալ է, ուղղակի այն մարդը վատն է, ես պիտի նստեմ, 25 տարի որևէ կուսակցությունից ուրիշ բան չեմ լսել:

- Անկախության տարիների թերացումները գնահատելիս երբեմն ասվում է, որ 1991-ին հայությունը պատրաստ չէր անկախությանը: Արդյո՞ք այդպես է:

- Մենք պատրաստ էինք, քանի որ անհնազանդության պայքար ենք մղել և բարձրացրել մեր խնդիրը: Մինչև կվերանար Սովետական Միությունը, մենք անհնազանդություն ենք ցուցաբերել, չենք ենթարկվել այդ պետությանը, այսինքն՝ ներքուստ արդեն անկախ էինք: Բայց երբ արդեն եկավ պետություն ձևավորելու պահը, պարզվեց, որ շատ որակներ բացակայում են: Այո, անհնազանդություն ցուցաբերել ենք, արտաքին թշնամու դեմ կռվել ենք, բայց մենք պիտի ունենայինք նաև այլ որակներ: Լուրջ չենք վերաբերվել այն բաներին, ինչի մասին խոսում էինք: Այդ անլուրջ վերաբերմունքը որակների պակասից էր, դա էլ պետության մասին սխալ պատկերացումներից է գալիս: Հազար որակներ կային, որոնք բացակայում էին բոլորիս մոտ, դրա համար էլ հաղթեց կիսաֆեոդալական մոդելը:

- Պարոն Սարգսյան, թեև արդեն պատասխանել եք հարցիս, սակայն հստակության համար նորից հարցնեմ. ո՞րն եք համարում պետականաշինության 25 տարիների ընթացքում թույլ տված ամենամեծ սխալը:

- Մեզ ճանապարհից շեղեց մտածողությունը, այն մարդկանց մտածողությունը, որոնք պետություն ստեղծեցին: Մարդիկ չեն հասկացել, որ չի կարելի կեղծել ընտրությունը: Անում ես մի անգամ ու վերջ, ստանում ես իշխանության ուզուրպացիա:

Առաջին նախագահական ընտրությունները հեշտ էին, որովհետև Լևոն Տեր-Պետրոսյանն արդեն հեղինակություն էր, կեղծելու խնդիր չկար: Բայց հետո, երբ ընդդիմություն ստեղծվեց, ի հայտ եկավ կեղծելու ձգտումը: Այն ժամանակ կեղծողներն ասում էին` շատ կարևոր է, որ այն մարդիկ, ովքեր իշխանության են, պահպանվեն իրենց որակներով, որ պատահական մարդիկ ընտրություններով իշխանության չեն կարող գալ, այդ մարդիկ պետք է մնան: Ընտրությունները գիտակցված են կեղծվել: 95-96-ին է ստեղծվել մտայնությունը, որ ընտրությունները կարևոր չեն, մարդիկ կան, որ ավելի մեծ արժեք ունեն: Այդ մտայնությամբ էլ կեղծել են ու մինչև այսօր էլ կեղծում են:

- Իսկ ո՞րն եք համարում մեր երկրի առջև ծառացած ամենամեծ մարտահրավերը:

- Հենց ստեղծված արդյունքը: Պատերազմը ցույց տվեց, թե նեխած համակարգն ինչ դաժան վտանգ է ներկայացնում ժողովրդի համար:

- Քառօրյա պատերազմը թերևս մեր պետականության ամենամեծ փորձությունն էր: Ըստ Ձեզ ինչպե՞ս կարողացանք հաղթահարել փորձությունը: Ի՞նչ դասեր պետք է քաղենք և ի՞նչ քայլեր ձեռնարկենք:

- Կորուստներով հաղթահարեցինք: Կորուստներն են ցույց տալիս, թե ինչքան խարխլված է մեր համակարգը: Այն, ինչ կատարվել է, այսքան զոհեր չպիտի բերեր:

Քայլերի մասին. պիտի պարզ գիտակցվի, որ պետական ինստիտուտները պետք է գործեն: Կյանքը ցույց է տալիս, որ ինստիտուտն է գործում, բանակն էլ է ինստիտուտ: Հարկ եղած դեպքում, օրինակ, կարող է բանակից էլ շատ մարդ հավաքվի, դա հոգեբանական առումով օգնում է, բայց ռեալության մեջ ոչ մի բան չի տալիս: Ուստի պիտի մտածենք, որ եղած պետական ինստիտուտներն իդեալական աշխատեն:

Երկրորդ՝ լուծում պետք է տրվեն իրավիճակներին, որ կյանքը ի հայտ է բերում: Օրինակ` մարդիկ կամավորագրվում են: Պետք է մտածել կամավորական երևույթի ինստիտուցիոնալացման մասին, պիտի լինեն հատուկ ինստիտուտներ, ճամբարներ, որտեղ մարդիկ գրանցված են, որտեղ ամիսը մեկ-երկու անգամ գնում, պատրաստվում են, որպեսզի երբ պահը գա, իմանան՝ ուր են գնում և ինչ են անում:

Երրորդ՝ վտանգի տակ գտնվող տարածքներում բնակավայրեր ունենք: Հիմա մարդիկ իրենք են դուրս գալիս, գնում, բայց պետք է ինստիտուցիոնալ մակարդակով մոբիլիզացիայի պլան և մարդկանց տարհանման պետական ծրագիր ունենաս: Սրանք երևույթներ են, որոնք կյանքը ստիպում է, որ անես: Եթե չես անում, խառնաշփոթով, կորուստներով ինքնիրեն կատարվում է, բայց դա քեզ չի ուժեղացնում, այլ թուլացնում է: Ռեալ պետք է կյանքին նայես, թե ինչ պահանջներ է դնում:

- Ինչպիսի՞ն եք տեսնում Հայաստանի ապագան: Ի՞նչ քայլերով պետք է դրան հասնենք:

- Պետք է լուրջ վերաբերվենք մեր հայտարարածին, լրջանանք: Երբ պատերազմը սկսվեց, բարձր պաշտոնյաները սկսեցին կարևոր բաներ հայտարարել` «պարտադրելու ենք Ադրբեջանին երկկողմ զինադադար», «մենք կճանաչենք, եթե»: Կարևորագույն ծրագրային կետեր են, բայց հենց պատերազմը կանգնեց, մոռացան: Նույն մտածողությունն է` անլուրջ վերաբերմունք քո իսկ ասածին: Ոնց սկսել ենք 90 թվականից, մինչև հիմա էլ նույնն է. մարդկանց թվում է` ինչ ուզեն, կհայտարարեն, հետո կմոռանան: Այս մտածողությունը պետք է ոչնչացնել: Քանի կա այս անլուրջ վերաբերմունքը քո իսկ հայտարարածին, ոչ մի բան չի փոխվի:

Ամենամեծ ողբերգություններից մեկն այս 25 տարիներին ստեղծված քաղաքականացված խավն է, որն աճել է, ինչպես ձկները պղտոր ջրում: Այս խավը լրիվ կեղծ է, իր համար նորմ է, որ պիտի ասես մի բան, անես հակառակը: Բոլոր կուսակցություններն այդ վիճակում են:

Բայց տեսնում եմ, որ նոր սերունդը նոր որակ է բերում, հանրությունը որակը փոխում է: 2011-ից հետո կարծես հանրությունը երկու ճանապարհով է գնում. քաղաքացիական շարժումներ ու նախաձեռնություններ և զուգահեռ այդ կեղծ էլիտայի քաղաքական գործունեությունը: Այսինքն՝ հանրությունը ոնց որ փորձում է թաղել կեղտոտ ջրում աճած ձկները, որը քաղաքականացված ամենաակտիվ խավն է:

Պիտի ժխտվի այդ կեղծը: Այս պատերազմական հարվածն առավել սթափեցրեց մարդկանց, որը մտածողության առավել մեծ պրոգրես պետք է բերի: Հասարակությունն էլ պիտի առողջանա: Հասարակության մի մասն են այն տղաները, որոնք չեն փախել, որոնք լուրջ են վերաբերվել այն փաստին, որ իրենք զինվոր են: Սերունդ է ստեղծվել, որը լուրջ է վերաբերվում այն ամենին, ինչն ասվում ու արվում է: Այդ սերունդը հնին պետք է ուղարկի տուն: Գուցե այդպես կունենանք մեկ կամ երկու կուսակցություն, որոնց անդամներն իրենք էլ են հավատում, որ կուսակցական են, որ դա կուսակցություն է, որը պետք է ունենա ծրագիր, դիմի ժողովրդին, մասնակցի ընտրություններին: Այժմ ոչ ոք նման բաների չի հավատում, ապրում ենք 25 տարում ստեղծված մեծ ստի աշխարհում, որը պետք է հաղթահարել ընդամենը լուրջ վերաբերվելով պետական կյանքին:






Մեկնաբանություններ - 1

Liliam     02.05.2016 Regarding Cameron Diaz…all we can do is hope for the best…yet, Cameron hasn’t made a decent film for years.With all the actresses from which to choose, I hope this decision was not based on &#8aa6;2ppe1l’. I like Cameron Diaz, but seriously, is this the best choice?
Մեկնաբանել
Copyright © 2014 — ankakh.com. All Rights Reserved. Նյութերը մասնակի կամ ամբողջությամբ մեջբերելիս ակտիվ` հիպերլինքով հղումը Ankakh.com-ին պարտադիր է: